Skip to content

İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı

Türkiyedeki İş Güvenliği Mevzuatı Yazdır E-posta
Ekleyen Murat Kerim Uyan   
Pazartesi, 25 Mayıs 2009

İŞ GÜVENLİĞİ KURS NOTLARI

Y.Doç.Dr. Uğur MÜNGEN

İİnşaat Fakültesi Yapı İşletmesi Anabilim Dalı

TÜRKİYE’DEKİ İŞ GÜVENLİĞİ MEVZUATI

Türkiye’de, yürürlükte bulunan önemli yasaların birçoğunda iş güvenliğini doğrudan veya dolaylı olarak ilgilendiren maddeler bulunmaktadır. Özellikle 1971 yılında yürürlüğe giren 1475 sayılı İş Kanunu’nun ilgili maddeleri uyarınca, işçi sağlığı ve iş güvenliği konusunu doğrudan ilgilendiren tüzükler ve yönetmelikler çıkarılmıştır.

Aşağıda, konuyla ilgili yasa, tüzük ve yönetmelikler kısaca tanıtılmıştır. yapılmıştır.

1. Yasalar

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası No:2709, Tarih 18.10.1982 Anayasa’mızın çalışma şartları ve dinlenme hakkı ile ilgili 50.maddesi şöyledir:

Madde-50: Kimse yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersizliği  olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar. Dinlenmek çalışanların hakkıdır. Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir.
  • Türk Ceza Kanunu No: 765, Tarih: 1.3.1926
  • Borçlar Kanunu No: 818, Tarih: 8.5.1926
  • Umumi Hıfzısıhha Kanunu: No:1593, Tarih: 6.5.1930
  • Belediyeler Kanunu: No:1580, Tarih:14.4.1930
  • Maden Kanunu: No:6309, Tarih:11.3.1954
  • Sosyal Sigortalar Kanunu: No:506, Tarih:20.7.1964
  • İş Kanunu: No:1475, Tarih:25.8.1971
  • İmar Kanunu No:3194, Tarih: 3.5.1985
  • Çıraklık ve Mes.Eğ. Kanunu No:3308, Tarih: 5.6.1986
  • Diğer Yasalar
  • İş güvenliği konusuyla dolaylı olarak ilgili diğer yasalardan bazıları şunlardır:

    • Radyoloji, Radyum ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun (1937)
    • Müh. Ve Mim.Hakkında Kanun (1938)
    • Basın İş Kanunu (1952)
    • Türk Müh. ve Mim.Odaları Birliği Kanunu (1954)
    • Türk Tabipler Birliği Kanunu (1954)
    • Kimyagerlik ve Kimya Müh.Hakkında Kanun (1954)
    • Deniz İş Kanunu (1967)
    • Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu (1983)
    • Sendikalar Kanunu (1983)
    • Karayolları Trafik Kanunu (1985)

2. Tüzükler

Tüzükler (nizamnameler), yasaların uygulanmasını göstermek veya yasanın emrettiği işleri belirtmek üzere Danıştay’ın incleemesinden geçirilerek Bakanlar Kurulu’nca çıkarılan hukuk kurallarıdır (Anayasa Madde 115).

İş güvenliği konusunda yürürlükte bulunan tüzükler, inşaat sektörümüz açısından önemli olanların içerikleri hakkında özet bilgiler verilmek suretiyle aşağıda tanıtılmıştır.
  • İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü
    Kararname No:7/5583,
    Tarih:4.12.1973
    Resmi Gazete:ll.l.l974/14765
  • Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü
    Kararname No : 7/8602
    Tarih:2.7.1974
    Resmi Gazete : 12.9.1974/15004
  • Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü
    Kararname No:6174
    Tarih: 29.3.1973
    Resmi Gazete: 9.4.1973/14502
  • Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük
    No. 7/7551
    Tarih: 27.11.l973
  • İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Kurulları Hakkında Tüzük
    KararnameNo:7/5734
    Tarih: 31.1.1973
    Resmi Gazete: 19.2.1973/14453
  • İşyerlerinde İşin Durdurulması veya İşyerinin kapatılmasına İlişkin Tüzük
    Kararname No: 7/5736
    Tarih: 31.1.1973
    Resmi Gazete: 19.2.1973/14453
  • Fazla Çalışma Tüzüğü
    Kararname No:7/6147
    Tarih: 27.3.l973
    Resmi Gazete: 4.4.l973/14497
  • Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük
    Kararname No:84/8428
    Tarih: 13.8.l984
    Resmi Gazete: 22.10.1984/18553
  • İş Teftişi Tüzüğü
    Kararname No:7/17925
    Tarih: 6.8.l979
    Resmi Gazete: 28.8.l979/16738

    Diğer Tüzükler

    • . Barut ve Patlayıcı Maddelerle Silah ve Teferruatının ve Av Malzemesinin Sureti Murakabesine Dair Tüzük (1956)
    • . Radyasyon Sağlığı Tüzüğü (1967)
    • . Hazırlama,Tamamlama ve Temizleme İşleri Tüzüğü (1973)
    • . İş Süreleri Tüzüğü (1973)
    • . Haftalık İş Sürelerine Bölünemeyen Çalışma Süreleri Tüzüğü (1973)
    • . Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerle, Çalışmalara İlişkin Bazı Özel Usul ve Kurallar Hakkında Tüzük (1973)
    • . İşçi Çalışma ve Kimlik Karnesi Tüzüğü (1973)
    • . Gebe ve Emzikli Kadınların Çalıştırılma Koşullar ile Emzirme Odalrı ve Çocuk Bakım Yurtları (Kreş) Hakkında Tüzük (1973)
    • . Kadın İşçilerin Sanayie Ait İşlerde, Gece Postalarında Çalıştırılma Koşullarına Ait Tüzük (1973)
    • . Askeri İşyerleriyle Yurt Emniyeti İçin Gerekli Maddeler İmal Olunan İşyerlerinin Denetim ve Teftişi Hakkında Tüzük (1973)
    • . İş Kolları Tüzüğü (1983)
    • . Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak 7.5 saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Tüzük(1984)

3. Yönetmelikler

Yönetmelikler, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerince, kendi görev alanlarını ilgilendiren yasaların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere çıkardıkları hukuk kurallarıdır (Anayasa madde 124).

İşçi sağlığı ve iş güvenliği konusunu dolaylı olarak ilgilendiren çok sayıda yönetmelik bulunmaktadır. Burada sadece iş güvenliğini doğrudan ilgilendiren önemli yönetmeliklerin tanıtılması yeterli görülmüş ve bunlar, yayınlandıkları Resmi Gazete’lerin tarih ve sayıları ile birlikte aşağıda sunulmuştur.

  • Gayrısıhhi Müesseselere Ait Yönetmelik (19.3.l968/12852)
  • Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği (27.3.1971/13806)
  • Elektrik Kuvvetli Akım Tesisat Yönetmeliği (21.11.1978/16466)
  • Elektrik Enerji Tesisleri Yönetmeliği (9.12.l978/16484)
  • Kuvvetli Akım Elektrik Dağıtım ve Bakım Yönetmeliği (29.6.l979/16681)
  • İşyeri Hekiminin Çalışma Şartlarıyla Görev ve Yetkileri Yönetmeliği (9.7.l980/17037).
  • Makina Koruyucuları Yönetmeliği (17.5.l983/18050)
  • Gürültü Kontrol Yönetmeliği (11.12.l986/19308)

3.4. TSE Standartları

İşçi sağlığı ve iş güvenliği konusundaki yasa, tüzük ve yönetmeliklerin yanısıra, Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından konuyla ilgili çok sayıda standart çıkarılmıştır.

3.5. Uluslararası Sözleşmeler (ILO Sözleşmeleri)

Uluslar arası Çalışma Örgütü (ILO), kuruluşundan (1919) bugüne kadar çalışma hayatıyla ilgili 173 uluslar arası sözleşme ve 180 tavsiye kararını kabul etmiştir

 
< Önceki   Sonraki >